HANNA GÓRSKA-WARSEWICZ
Rynek napojów bezalkoholowych jest przykładem rynku
o bardzo silnej polaryzacji, na którym produkty podlegają
ciągłej ewolucji w celu dostosowania wyrobów finalnych
do potrzeb konsumentów. Obok produktów oferowanych
po bardzo korzystnych dla konsumenta cenach, na rynku
pojawiają się liczne innowacje produktowe z dodatkiem witamin,
wapnia, bionnika. W Polsce utrzymuje się wzrostowy trend
spożycia soków, napojów niegazowanych oraz nektarów,
a także wód mineralnych i innych napojów. Wzrostowi spożycia
sprzyjają zmiany w zachowaniach konsumenckich, będące
wypadkową zmiany stylu życia konsumentów oraz wzrostu
zainteresowania produktami o wysokich walorach zdrowotnych
i smakowych.
Badania przeprowadzone w II półroczu 2003 r. na łącznej próbie
1000 gospodarstw domowych wykazały, że konsumenci najczęściej
wybierali soki owocowe (56,7% ogółu badanych). Po napoje
owocowe niegazowane sięgnęło ponad 40% ogółu konsumentów,
natomiast w odniesieniu do soków owocowo-warzywnych, nektarów
oraz soków warzywnych grupy konsumentów stanowiły
mniej niż 20% badanych.
Tabela 1. Grup> konsumentów soków, napojów i nektarów
Wyszczególnienie
Soki ogółem
w tym: soki owocowe
soki owocowo-warzywne
soki warzywne
Napoje owocowe niega/owane
Nektary
Ogółem
68,9%
56,7%
18,9%
9,8%
43,2%
19,7%
* Jako konsumenta danego produktu przyjęto osobę, która w ostatnim roku co najmniej
raz spożywała badany produkt
Źródło: badania własne, 2003
Średnie miesięczne spożycie soków, napojów owocowych oraz
nektarów w II półroczu 2003 r. wyniosło 1,88 l na osobę. Z tego
soki owocowe stanowiły 37,5%, napoje - 39,5%, soki warzywne
i owocowo-warzywne - 12,2%, reszta przypadła na nektary.
Wpływ wieku na sferę konsumpcji przejawił się w fakcie, że
najwyższy poziom spożycia soków, napojów oraz nektarów wy-
Streszczenie. W opracowaniu przedstawiono wybrane aspekty postępowania
konsumentów na rynku soków, nektarów oraz napojów
niegazowanych. Przeanalizowano wielkość grup konsumentów,
wielkość spożycia w zależności od wieku oraz dochodu konsumentów,
a także najczęściej wybierane marki i opakowania. W końcowej
części zamieszczono przykłady produktów innowacyjnych
wzbogaconych w witaminy i składniki mineralne.
Summary. The aim ofthis study was to present the selected aspects
of consumers' behavior on juices and other non-alcoholic
beverages market. The size of consumers' groups, level of
consumption in relation to agę and income of consumers are
presented on the basis of the most freąuently chosen brands and
packaging. In the end pan ofthis study the examples ofinnovative
products on the analyzed market are also presented.
stąpił w tych gospodarstwach domowych, gdzie osoba podejmująca
decyzje zakupu była w wieku 21-30 lat (rys. 1). W grupach
wiekowych 31-40 lat oraz 41-50 lat obserwowany jest niewielki
spadek ogólnego poziomu spożycia badanych produktów. Znaczny
spadek spożycia do ok. 0,1 l wystąpił w grupie gospodarstw domowych
osób najstarszych.
Dochód osiągany przez gospodarstwo domowe w istotny sposób
różnicuje poziom spożycia soków, napojów oraz nektarów. Wraz
61-70 lat pow. 71 lat
r l soki owocowe t i soki warzywne i owocowo-warzywne • napoje owocowe i warzywne • nektary
Rys. 1. Spożycie soków, napojów owocowych i warzywnych oraz nektarów
w zależności od wieku konsumenta
CHŁODNICTWO l KLIMATYZACJA
AGREGATY CHŁODNICZE, ZESPOŁY SPRĘŻARKOWE,
CHŁODNICE, CHILLERY, SPRĘŻARKI, KLIMATYZATORY
BL Przemysł Spożywczy 6/2004
Poznański Park Naukowo-Technologiczny
w ramach Europejskiego Projektu IRC West Poland
zaprasza na: FUNDACJA
Spotkania Partnerskie w Branży Spożywczej
FOOD-TECH 2OO4
23 września 2004, Poznań
Spotkanie FOOD-TECH jest organizowane równolegle z Międzynarodowymi Targami
Przemysłu Spożywczego POLAGRA-FOOD i Międzynarodowym Salonem Techniki
Pakowania i Logistyki TAROPAK w Poznaniu. Impreza ta jest skierowana do innowacyjnych
przedsiębiorstw, pragnących zwiększyć swoją aktywność w sektorze przemysłu spożywczego
nie tylko na terenie Polski.
Tegoroczne hasło przewodnie to:
PRODUKTY MLECZARSKIE & NAPOJE
(technologie, dodatki, opakowania i maszyny etc.)
- inne branże również gorąco zapraszamy
Więcej informacji i rejestracja: http://foodtech2004.ircnet.lu
Kontakt:
Aleksandra Błażejewska Fundacja DAM - Poznański Park Naukowo-Technologiczny
ul. Rubież 46, 61-612 Poznań • tel. +48 61 827 97 49 • fax +48 61 827 97 46
e-mail: ab@ppnt.poznan.pl • www.irc-westpoland.org.pl
f~n soki owocowe f"! soki warzywne i owocowo-warzywne • napoje owocowe i warzywne
Rys. 2. Spożycie soków, napojów owocowych i warzywnych oraz nektarów
w zależności od dochodu w gospodarstwach domowych
Tabela 2, Prognoza spo7\cia soków, napojów i nektarów
Wyszczególnienie
Spożycie soków, nektarów i napojów
niegazowanych (litry miesięcznie)
2003 r.
2,88
2004 r.
3,11
2006 r.
3,57
ze wzrostem miesięcznego dochodu na l osobę w gospodarstwie
domowym stwierdzono wzrostową tendencje wielkości spożycia
większości badanych napojów bezalkoholowych (rys. 2). Załamanie
tej tendencji wystąpiło w odniesieniu do soków owocowych
oraz napojów owocowych w segmencie konsumentów o dochodach
701-1000 zł na osobę miesięcznie. Najwyższy wzrost spożycia
wraz ze wzrostem dochodu wystąpił w odniesieniu do soków
warzywnych, owocowo-warzywnych z 0,03 l na osobę w I grupie
dochodowej do 0,97 l na osobę w gospodarstwach domowych
o dochodach najwyższych.
Wpływ dochodu w istotny sposób kształtuje strukturę spożycia
napojów bezalkoholowych. W grupach osób o niższych dochodach
obserwowany jest udział tańszych napojów, w tym oferowanych
Przemysł Spożywczy 6/2004
Źródło: badania własne. 2003
pod markami własnymi, wraz ze wzrostem dochodu zwiększa się
udział napojów znanych producentów, z dodatkiem witamin, składników
mineralnych.
Prognoza spożycia soków, nektarów i napojów niegazowanych
wskazuje na wzrost spożycia tej kategorii napojów bezalkoholowych
do poziomu 3,11 l na osobę miesięcznie w 2004 roku (tab. 2).
Dalszy wzrost spożycia będzie konsekwencją innowacyjność! producentów,
wspieranej licznymi działaniami promocyjnymi oraz
korzystnie - dla konsumenta - kształtujących się cen napojów.
Struktura zakupów
W strukturze zakupów soków w badanym okresie dominowały
soki o smakach pomarańczowym, jabłkowym, grejpfrutowym
(kupowane w ponad 50% gospodarstw domowych). Niecałe 10%
badanych nabywało soki marchwiowe oraz marchwiowo-owocowe,
na następnych pozycjach plasowały się soki o smakach: wieloowocowym
oraz z czarnej porzeczki. W grupie napojów owotel
+22 772 64 18. 772 64 83, fax +22 772 20 61
kom. 602 725 266
www.cool.pl, e-mail: cool@cool.pl
BADANIA KONSUMENCKIE
cowych i warzywno-owocowych pod względem smaku największe
znaczenie miały napoje wieloowocowe, pomarańczowy, jabłkowy
(łączny udział ponad 40%), natomiast w grupie nektarów - smak
pomarańczowy, wieloowocowy i brzoskwiniowy.
Charakterystycznym zjawiskiem jest powolny spadek udziału
smaków określanych jako tradycyjne, chociaż preferencje smakowe
przeważającej grupy konsumentów wydają się być ustabilizowane.
Największy spadek udziału smaków tradycyjnych zaobserwowano
w odniesieniu do napojów owocowych. W tym segmencie
występuje największa aktywność producentów we wprowadzaniu
nowych kombinacji smakowych.
wej i działaniom marketingowym, w tym reklamowym. Maspex
oferuje m.in. soki na bazie marchwi z dodatkami owocowymi pod
marką Kubuś, napoje Tymbark Life, Orzeźwiający Pssst, Tymbark
Owoce Świata, Tymbark Orzeźwiający, soki i nektary Tymbark
oraz inne. Marka Tymbark jest najczęściej wybieraną marką
(9,77%) (tab. 5). W strategii tej firmy odnaleźć można odpowiednie
pozycjonowanie marek do określonych grup odbiorców, np.
sok Kubuś wspierany kampaniami reklamowymi i licznymi
konkursami kierowany jest do dzieci, napoje Tymbark Life - do
młodzieży, natomiast napoje Tymbark Owoce Świata - do konsumentów
poszukujących nowych, ciekawych produktów.
Pod względem opakowań w strukturze zakupów soków dominował
karton (ponad 90%) o pój. 1 1, chociaż coraz większy udział
iafoela 5. Struktura r* nku wg marek
zyskują kartony 1,5 i 2 1. Udział opakowań szklanych na rynku so- Marka
ków nie przekroczył 8%, opakowania pozostałe (plastikowe i saszetki)
stanowiły niecałe 2% w ujęciu ilościowym (tab. 3). Na Tymbark
Hortex
Tabela. 3. Struktura rj nku soków. napojów, nektar,™ « y rodzaju opakowań Hellena
Kategoria produktu Rodzaj opakowania Udział w strukturze zakupów Kubuś
Soki Karton 90,8% Hoop
Butelki szklane 7,8%
Inne 1,4% Fortuna
Napoje Opakowania plastikowe 63,5% Karotka
Kartolły 24-3% Hellena Płatinum
Butelki szklane 12,2%
Caprio
Nektary Butelki szklane 52,3%
Kartony 44,6%
Inne 3,1%
Źródło: badania własne, 2003
Dr Witt
Biedronka
Clippo
Sokpol
rynku nektarów udział produktów w butelkach szklanych kształ- Siodme Niebo
tował się na poziomie powyżej 50% w ujęciu ilościowym, pozostała
część rynku przypadła nektarom w kartonach. Rynek napojów
niegazowanych zdominowany był w badanym okresie przez Carotelła
opakowania plastikowe (prawie 2/3 w ujęciu ilościowym), kartony 1 Zloty Potok
odpowiadały za 1/4 rynku. Pozostała część rynku przypadła na vMamini
butelki szklane. W ta np h nmifjypy
Udział w strukturze
zakupów
9,77%
7,99%
6,77%
6.34%
5,70%
3,40%
3,35%
3,24%
3,24%
3,20%
2,98%
2,58%
2,35%
2,14%
2,13%
2,13%
1,90%
1,77%
inn marlćl n nH7ialf nn\
Marka
Garden
Paola
Tesco
Strefa
Pysio
Toma
Aksamitny
Jedynka
Poezja Smaku
Cappy
Bobo Fruit
Frugo
Auchan
Zbyszko
Smakuś
Granini
Yitaminka
VV7C\ D 7%
Udział w strukturze
zakupów
1,20%
1,14%
1,12%
1,11%
1,04%
0,94%
0,93%
0,87%
0,85%
0,83%
087%
0,78%
0.76%
0,74%
0,72%
0,72%
0,71%
Liderzy rynkowi
Producent
Maspex
Agros Nova
Hellena
Marki własne
Hortex
Sokpol
Hoop
Aronia-Eckes
Dr Witt
AUma Gerber
Pozostali
Udział w strukturze rynku
23,8%
13,5%
11,8%
9.8%
8,7%
7,5%
5,7%
3,5%
3,2%
2,6%
9,9%
W tabeli umieszczono marki o udziale powyżej 2,5%
Źródło: badania własne, 2003
Na rynku soków, nektarów
i napojów owocowych
do liderów rynkowych
należy Grupa
Maspex Wadowice,
Agros Nova, Hellena
oraz Hortex (tab. 4).
Łącznie czterech największych
producentów
w n półroczu 2003 r.
posiadało udział w rynku
na poziomie blisko
70%.
Pierwszą pozycję
Maspex Wadowice zawdzięcza
bardzo szerokiej
ofercie produkto-
Zródło: badania własne, 2003
Agros Nova - powstała z połączenia Agros Fortuny i firmy
Sonda - proponuje soki marchwiowe i marchwiowo-owocowe Karotka,
soki i napoje Pysio, Aksamitny, Poezja Smaku, soki, nektary
i napoje Fortuna, soki Tarczyn oraz Garden. Nowymi produktami
w ofercie jest napój Minerado produkowany na bazie naturalnej
wody mineralnej oraz Frutimil. Wprowadzanie nowych marek
wspierane jest intensywnymi kampaniami reklamowymi z wykorzystaniem
pozycjonowania wskazującego na oryginalność produktów
i odróżnienie się od innych napojów obecnych już na tym
rynku.
Portfolio trzeciej co do wielkości firmy Hellena obejmuje soki
o tradycyjnych smakach oferowane pod marką Hellena, soki i napoje
Płatinum oraz soki warzywne Buźka. Hortex Holding oferuje
CHŁODNICTWO I KLIMATYZACJA
AGREGATY CHŁODNICZE, ZESPOŁY SPRĘŻARKOWE,
CHŁODNICE, CHILLERY, SPRĘŻARKI, KLIMATYZATORY
Przemysł Spożywczy 6/2004
LahSiand Przedsiębiorstwo
Produkcyjno-Usługowe
Laboratorium Pehametrii i Wiskozymetrii
60-308 POZNAŃ,
ul. Grunwaldzka 114
Tel. (061) 662 00 99, 867 28 47
fax (061) 662 02 61
E-mail: labstand@labstand.com.
web: www.labstand.com.pl
P CA
Laboratorium pomiarowe
zostało akredytowane przez
Polskie Centrum Akredytacji,
certyfikat akredytacji
NrAP021 potwierdzający
zgodność z normą
AP021 PN-EN ISO/IEC 17025:2001
Wytwarzamy materiały odniesienia :
• pH
• Lepkości
Wzorcujemy (kalibrujemy) przyrządy pomiarowe:
• Pehametry i elektrody pH
• Wiskozymetry
• Piknometry
• Analizatory wydechu
1 wagi precyzyjne i analityczne
• mikrowagi
• wagosuszarki
• filtry membranowe
• podłoża mikrobiologiczne
> systemy otrzymywania ultraczystej
wody
rsartorius
' jednostki do ultrafiitracji
systemy in vitro VIVASCIENCE
* wytrząsarki
* wirówki
* homogenizatory
fermentory
B.Braun
Biotech
International
a61, 61-028 Poznań, tel. (0-61) 877-17-43, fax (0-61) 879-25-04
www.sartopol.pl, email: biuro@sartopol.pl
soki i napoje pod marką Hortex oraz Yitaminka. Do liczących się
pozycji rynkowych należą również napoje firm: Sokpol, Dr Witt,
Eckes Granini, Coca-Cola (Cappy), Pepsi Cola (Toma) oraz Hoop.
Marki handlowe
Na rynkach soków, napojów i nektarów obserwowana jest
zwiększająca się polaryzacja. Obok napojów oferowanych pod
marką producenta, coraz większy udział w rynku posiadają marki
handlowe. Umacnianie się pozycji marek własnych sieci detalicznych
(hipermarketów, a przede wszystkim sklepów dyskontowych)
powoduje osłabienie udziałów rynkowych firm średniej wielkości,
a przede wszystkim firm niewyróżniających się, bez rozpoznawalnych
przez konsumentów produktów i marek.
Udział marek własnych na rynku soków, nektarów i napojów niegazowanych
w okresie II kw. kształtował się na poziomie prawie
10%. Do znanych konsumentom produktów należą soki i napoje
w sieci dyskontów Biedronka, Plus Discount i Lidl Discount, a także
produkty oferowane m.in. pod markami Leader Price, Tesco Korzystny
Zakup, Tesco Premium, Auchan, Jedynka, Carrefour. Standardowa
oferta asortymentowa soków, nektarów i napojów w sieciach
detalicznych pod markami własnymi obejmuje napoje o smakach
tradycyjnych, tj. jabłkowy, pomarańczowy, grejpfrutowy.
Pod względem wielkości opakowań są to przede wszystkim opakowania
kartonowe o pój. l 1. Stosunkowo rzadko dostępne są pod
markami własnymi napoje o smakach bardziej wyszukanych z dodatkiem
bananów, brzoskwini, truskawki.
Rozwój nowych produktów
Reakcją większych firm na wzrastający udział marek handlowych
na rynku soków, nektarów i napojów niegazowanych jest
poszukiwanie nisz rynkowych i rozwój nowych produktów. Umacnianie
się firm na tym rynku jest możliwe tylko przez oferowanie
konsumentom produktów oryginalnych, z pewną wartością dodaną,
całkowicie innych niż te, które dostępne są pod markami własnymi
sieci handlowych. Stosowaną strategią umacniania pozycji rynkowych
jest więc strategia odróżniania się i różnicowania swojej
oferty. Na rynku soków, nektarów i napojów niegazowanych innowacyjność
obserwowana jest w zakresie wprowadzania produktów
wzbogacanych w witaminy, składniki mineralne, soków i napojów
light. Poszukiwanie przez czołowych producentów nisz rynkowych
obserwować można także we wprowadzaniu na rynek nowych
smaków i nowych opakowań.
Soki, napoje i nektary wzbogacone w witaminy wprowadzili na
rynek m.in. Maspex, Hortex, Agros Nova, Dr Witt. Maspex oferuje
soki Carotella Plus - soki warzywne i owocowo-warzywne na
bazie marchwi z dodatkiem witamin A, C, E. Asortyment Horteksu
to nektar wieloowocowy Hortex Plus - Multiwitamina z dodatkiem
11 witamin (C, niacyna, E, kwas pantotenowy, p-karoten, B6, B2,
B], kwas foliowy, biotyna i B12) oraz napoje Hortex Plus z dolel
+22 772 64 18. 772 64 83. fdx +22 772 20 61
kom 602 725 266
j www.cool.pl. e-mail: cool@cool.pl
Przemysł Spożywczy 6/2004 m
BADANIA KONSUMENCKIE
datkiem witamin B6, B12 i kwasu foliowego. 100 ml napoju Hortex
Plus zaspokaja 15% dziennego zapotrzebowania na te witaminy.
Dr Witt posiada w ofercie napój wieloowocowy wzbogacony
10 witaminami (C, E, prowitamina A, B6, BI2, PP, kwas pantotenowy,
kwas foliowy, biotyna) oraz napoje premium Witt Plus wzbogacone
7 witaminami z grupy B oraz A, C, E. Agros Nova proponuje
soki Karotka z dodatkiem folacyny, witamin A, C, E oraz
napoje Fortuna wzbogacone w witaminę C.
Do nowych rodzajów napojów zaliczyć należy także soki i napoje
wzbogacane w wapń i błonnik. Na rynku są obecne m.in. Hortex
Plus z dodatkiem wapnia (100 ml napoju dostarcza 120 mg wapnia
tj. 15% dziennego zapotrzebowania) oraz Cappy Ekstra Wapń. Soki
i napoje z dodatkiem błonnika to m.in. Hortex Plus (100 ml napoju
dostarcza 1,0-1,2 g błonnika). Składnikiem funkcjonalnym w napojach
Dr Witt Śniadaniowy jest błonnik pokarmowy w postaci
inuliny, włókien z jabłek, pszenicy, owsa i pektyny. Jedna szklanka
napoju pokrywa 20% dziennego zapotrzebowania na ten składnik.
Poszukiwanie nisz rynkowych skutkuje także obecnością na
rynku napojów light (np. napoje Hortex) oraz z innymi dodatkami
funkcjonalnymi, jak guarana w napojach Tymbark Life Active.
Według producenta, dodatek kofeiny z guarany pomaga zregenerować
organizm.
Następstwem rozwoju nowych produktów jest także wprowadzanie
nieznanych dotąd kombinacji smakowych. Przykładem jest
linia produktów Tymbark Owoce Świata o smakach: granat, kokos,
kaktus, limonka, marakuja, pitahaja, Orzeźwiający Pssst (Maspex)
- seria napojów z dodatkiem kaktusa, limetki, melona.
Innowacyjność rynku soków oraz napojów przejawia się również
w tworzeniu nowych kategorii produktowych. Przykładem mogą
być produkty stanowiące połączenie soku z mlekiem lub jogurtem.
Danviva to połączenie soku owocowego i jogurtu z kompleksem
Yitaflora (kombinacja witamin C i kwasu foliowego z kulturami
bakterii), oferowana w smakach pomarańcza, aronia-wiśnia i multi
w opakowaniach 250 ml. Danao stanowi natomiast połączenie soku
i mleka odtłuszczonego dostępne w smakach brzoskwinia-morela-
-winogrona, pomarańcza-ananas oraz jabłko-gruszka w opakowaniach
250 ml i l 1. Napojem owocowo-mlecznym jest Frutimil
z dodatkiem substancji wzbogacających mleczanu i węglanu wapnia
oraz witaminy C. 100 ml napoju dostarcza 120 mg wapnia,
co pokrywa 15% dziennego zapotrzebowania na ten składnik. Dostępne
są w opakowaniach 250 min i l 1.
Lojalność konsumenta względem marek
Spośród wszystkich rynków napojów bezalkoholowych rynek
soków oraz napojów owocowych jest rynkiem o najsilniej wykrystalizowanych
markach. Na tym rynku w coraz większym stopniu
uwidocznia się lojalność konsumentów względem marek. Jest to
związane z coraz bogatszą ofertą rynkową i różnicowaniem się
czynników warunkujących zakup. Osoby o dochodach wyższych
niż przeciętne częściej sięgają po sprawdzone przez nich marki,
kierując się głównie wizerunkiem marki oraz gwarancją jakości.
W tej grupie konsumentów cena ma mniejsze znaczenie niż przywiązanie
do marki. Znacznie większa grupa konsumentów kieruje
się w swoich decyzjach zakupu głównie ceną produktu. Tutaj marka
produktu odgrywa minimalną rolę lub nie ma żadnego znaczenia.
W 2003 r. pierwsza grupa konsumentów przedkładająca markę
produktu nad czynnik cenowy stanowiła ok. 34% nabywców soków
i napojów owocowych. Druga grupa osób, kierująca się w głównej
mierze czynnikami ekonomicznymi, to 66% konsumentów.
Rozwój rynku soków, napojów niegazowanych i nektarów w Polsce
uwarunkowany jest, oprócz działań marketingowych, także innowacyjnością
producentów, poszukiwaniem nisz rynkowych oraz
czynnikami natury ekonomicznej. Dla konsumentów niespożywających
soków barierą są czynniki ekonomiczne. Nie bez znaczenia
pozostanie wzrost konkurencji spowodowany wejściem firm nieobecnych
dotąd na polskim rynku. Należy jednak przypuszczać,
że pozycja dużych producentów, oferujących wyroby wyróżniające
się, o dobrze rozpoznawalnych markach powinna pozostać niezachwiana.
Dlatego też zasadniczym czynnikiem sukcesu na rynku
soków będzie silna marka, potrafiąca stworzyć grono przywiązanych
i lojalnych konsumentów.
Dr inż, H. Górska-Warsewicz - Wydział Nauk o Żywieniu Człowieka i Konsumpcji SGGW
Sprzedamy nieużywany
suchy oddzielacz kamieni
produkcji Spomasz Toruń,
typ KS100 rok 1997.
Kontakt: tel. O 604 779 743
Przemysł Spożywczy 6/2004